Om Beesel te beschermen tegen toekomstige overstromingen zijn de dijken in het Maasdal verhoogd en versterkt. Omdat geschikte klei schaars is en transport kostbaar, vervangen bentonietmatten de klei-afdekking en maken zij lokaal grondgebruik mogelijk. Dit vermindert verkeer en hinder.
Door de gevolgen van klimaatverandering en verhoogde rivierafvoeren zijn de dijken in het Maasdal op meerdere plaatsen verhoogd en versterkt om het dorp Beesel in de toekomst tegen overstromingen te beschermen. Hiervoor zijn doorgaans grote hoeveelheden erosiebestendige klei nodig voor de aanleg van de dijk, ophogingsstabilisatie en afdichting. Klei-afzettingen zijn in het Maasdal echter schaars, waardoor lange transportafstanden nodig zijn om klei van goede kwaliteit naar het projectgebied te brengen. Bij toepassing van bentonietmatten (geosynthetic clay liners – GCL’s), die de functie van de kleiafdekking overnemen, kan lokale grond worden gebruikt voor de dijkbouw. Omdat de beschikbaarheid van klei in veel regio’s in Nederland een probleem is en de inkoop van klei uit andere regio’s kostbaar kan zijn, waren alternatieve oplossingen zeer gewenst. Een belangrijke oplossing werd gezien in het gebruik van bentonietmatten, die in Duitsland al meer dan twee decennia met succes als dijkafdichting worden toegepast.
Het toepassen van bentonietmatten maakt winning en transport van klei uit andere locaties overbodig. De toepassing van de bentonietmat is qua transportintensiteit een groot verschil met minerale klei: één vrachtwagen met bentonietmatten staat ongeveer gelijk aan 250 vrachtwagens met klei. Hierdoor ondervinden omwonenden veel minder hinder van één enkele vrachtwagen die bentonietmatten naar het werkterrein vervoert.
Om de toepassing van bentonietmatten in de Nederlandse dijkbouw mogelijk te maken, is door experts in een technische werkgroep een uitgebreide richtlijn opgesteld. Met bijdragen van het Waterschap Limburg, Arcadis en andere coauteurs is de toepassingsrichtlijn ‘Dijken met GCL – bentonietmat, richtlijn voor de toepassing van GCL in voorlanden en op taluds van primaire en regionale overstromingsbescherming’ geschreven. De richtlijn beschrijft ontwerp-, toepassings-, specificatie- en beproevingscriteria voor bentonietmatten in de dijkbouw.
De toepassing van bentonietmatten past als techniek binnen het nationale programma voor overstromingsbescherming in Nederland (HWBP). Innovaties voor dijkversterkingen spelen een belangrijke rol binnen dit programma. Door het toepassen van een bentonietmat wordt het hergebruik van lokale grond sterk gestimuleerd.
Op deze manier past de toepassing zeer goed binnen het programma voor het gebruik van gebiedseigen grond (Programma Overstijgende Verkenningen – POV gebiedseigen grond). De richtlijn is gebaseerd op het ontwerp, de toepassingservaring en de kennis over bentonietmatten in de Duitse dijkbouw en is uitgebreid naar de Nederlandse omstandigheden voor dijken. Binnen dit kader zijn gedetailleerde eisen voor de bentonietmat gedefinieerd. De richtlijn wordt binnen het Beesel-bouwproject toegepast, getoetst en aangevuld.
Het ingenieursbureau ABT kreeg de opdracht voor het definitieve ontwerp, inclusief stabiliteitsberekeningen met het eindige-elementenprogramma PLAXIS. Naue leverde technische ondersteuning en gedetailleerde driedimensionale (3D) installatietekeningen. De installatie van GCL’s werd uitgevoerd in twee dijkvakken. De bentonietmat Bentofix® B 4000 van Naue werd aangebracht aan de waterzijde van de 1:2,5 taludhellende dijkophogingen en op de ca. 3,5 m brede dijkkruin. Afhankelijk van de locatie hebben de dijken een variërende hoogte tussen 2 en 4 meter. In totaal werd 13.500 m2 Bentofix® B 4000 bentonietmat geleverd en geïnstalleerd. Naue Bentofix® B 4000 is een speciale hoogpresterende GCL, ontwikkeld voor toepassing in dijken.
Alle betrokken organisaties waren positief over het bouwverloop en het eindresultaat. In afwijking van de complexe kwaliteitsbewaking en de arbeids- en kostenintensieve installatie van dikke minerale kleilagen werd de bentonietmat op rollen geleverd en ter plaatse met een spreidstang geïnstalleerd. Daarbij werden de langsoverlappingen afgedicht via de volledig met bentoniet geïmpregneerde en gemarkeerde geprefabriceerde overlapzones. Daarnaast is extra aandacht besteed aan de verbindingsdetails, die in afstemming tussen de betrokken partijen zijn uitgevoerd.
Het materiaal kan efficiënt worden geïnstalleerd met een spreidstang.
Geleverd op rollen en efficiënt geïnstalleerd met een spreidstang.
Nr. 00942
De organisaties zijn er trots op deel te hebben uitgemaakt van dit bijzondere en geslaagde bouwproject, waarbij bentonietmatten zijn geïntroduceerd in dijken in Nederland. De techniek, voordelen en ervaringen bieden aanzienlijk potentieel voor andere overstromingsbeschermingsprojecten met vergelijkbare uitdagingen.
